Pozisyonel baş dönmesi, başın belirli konumlara getirilmesiyle ortaya çıkan kısa süreli dönme hissi şeklinde tarif edilebilir. Bu yakınmanın sık görülen nedenlerinden biri, iç kulaktaki denge organında bulunan küçük kalsiyum kristallerinin yer değiştirmesiyle ilişkili benign paroksismal pozisyonel vertigodur (BPPV). Ancak her pozisyonel baş dönmesi BPPV anlamına gelmez.
Belirtiler nasıl ortaya çıkabilir?
Yatakta dönerken, yatıp kalkarken, başı yukarı kaldırırken veya öne eğilirken birkaç saniye süren dönme hissi görülebilir. Bazı kişilerde bulantı ve hareketten kaçınma da eşlik edebilir. Belirtilerin biçimi kişiden kişiye değişir ve başka hastalıklarla benzerlik gösterebilir.
Tanı nasıl değerlendirilir?
Hekim, yakınmanın tetikleyicilerini ve süresini sorgular; uygun görürse başın belirli pozisyonlara getirilmesiyle yapılan klinik değerlendirmelerden yararlanır. Göz hareketleri gözlenebilir. Tanı, öykü ve muayene bulgularının birlikte değerlendirilmesiyle konur.
Tedavi yaklaşımı
BPPV doğrulandığında, etkilenen kanala ve klinik bulgulara uygun yeniden konumlandırma manevraları kullanılabilir. Manevraların seçimi ve uygulanması eğitimli sağlık profesyonelinin değerlendirmesine bağlıdır. Boyun veya sırt sorunları bulunan kişiler bunu işlem öncesinde bildirmelidir. Kendi kendine manevra yapmadan önce uygunluk konusunda sağlık profesyoneline danışın.
Ne zaman yardım alınmalı?
İlk kez ortaya çıkan, uzun süren, giderek artan veya farklı belirtilerle birlikte görülen baş dönmesi değerlendirilmelidir. Ani güçsüzlük, konuşma bozukluğu, bayılma ya da yürüyememe gibi bulgularda acil yardım alın.
Pozisyonel baş dönmesi ile ilgili sık sorulan sorular
Her yatakta dönme hissi BPPV midir?
Hayır. Pozisyonla ilişkili baş dönmesinin farklı nedenleri olabilir; tanı öykü ve muayene ile değerlendirilir.
Pozisyonlama manevralarını evde yapabilir miyim?
Hangi manevranın uygun olduğu etkilenen kanal ve klinik bulgulara bağlıdır. Özellikle boyun veya sırt sorunu olanlar, önce sağlık profesyoneline danışmalıdır.
Belirtiler tekrarlarsa ne yapmalıyım?
Tekrarlayan veya farklılaşan belirtiler için yeniden değerlendirme alın. Yeni nörolojik bulgular veya yürüyememe varsa acil yardım isteyin.
Pozisyonel vertigo (BPPV) nasıl değerlendirilir?
Benign paroksismal pozisyonel vertigo (BPPV), belirli baş pozisyonlarıyla tetiklenen, genellikle kısa süreli dönme ataklarına neden olabilen bir iç kulak hastalığıdır.
Değerlendirme ve izlem
Yatakta dönerken, uzanırken, yataktan kalkarken veya başı yukarı kaldırırken başlayan kısa ataklar görülebilir. Tanı, uygun pozisyon testleri ve göz hareketlerinin değerlendirilmesiyle desteklenir. Benzer yakınmalara yol açabilecek diğer nedenler de dikkate alınır.
Doç. Dr. Hayriye Karabulut’un yaklaşımı
Doç. Dr. Hayriye Karabulut’un yaklaşımı çerçevesinde, baş dönmesi ve denge yakınmalarında kişinin öyküsünün, muayene bulgularının ve gerekli görülen testlerin birlikte ele alınması; bilgilendirme ve izlem planının bireysel ihtiyaçlara göre şekillendirilmesi esas alınır.
Uygun kanal ve taraf belirlendiğinde hekim tarafından yeniden konumlandırma manevrası uygulanabilir. Boyun veya sırt sorunları olan kişilerde manevra seçimi ve uygulanışı özel değerlendirme gerektirir. Belirtiler sürerse yeniden muayene önemlidir.